"Ondernemers bereid te investeren in duurzame energie"

Door de inspanningen in de huidige kabinetsperiode voorspellen ECN en het Planbureau voor de Leefomgeving dat het aandeel energie uit onuitputtelijke bronnen als zon en wind van vier procent in 2009 tot tussen de 9 en 12% in 2020 zal stijgen. ‘Met deze aanpak wekken we per euro belastinggeld veel meer groene energie op,’ aldus minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie EL&I). ‘Hierdoor groeit het aandeel duurzame energie, zodat we minder afhankelijk worden van olie, kolen en gas.’

Verhagen ‘vergeet’ gemakshalve aan te geven dat die 12% in 2020 niet genoeg is om Europese afspraken te halen.
Het kabinet moet namelijk in 2020 14% van de energie uit hernieuwbare bronnen halen.
De SDE+-regeling verleent subsidie om het verschil tussen de kostprijs van hernieuwbare energie en de geldende energieprijzen te overbruggen. Het beschikbare budget is € 1,5 miljard. Met de SDE+ ontstaat concurrentie tussen verschillende manieren van opwekken van hernieuwbare energie. Hierdoor kan met minder geld meer duurzame energie worden gerealiseerd.
Minister Verhagen is blij met de overweldigende belangstelling voor de nieuwe stimuleringsregeling. ‘Het is duidelijk dat ook voor ondernemers investeren in hernieuwbare energie loont.’

Harry's PV-installatie uitgebreid in de loop der jaren

Bij zonnepanelen wordt vaak gevraagd naar de economische  terugverdientijd. Opbrengsten worden uitgerekend en afgezet tegenover kosten. Kale rekensommetjes moeten kopers over de streep trekken. Toch is het economische verhaal slechts één kant van de zaak. Slechts zelden wordt een ‘emotionele’ opbrengst genoemd.  En zonnepanelen kunnen wel degelijk andere geneugten opleveren. Het werkelijke rendement van zonnepanelen blijkt uit de manier waarop gebruikers verslag doen van hun ervaringen. Mensen die al enkele jaren zonnepanelen op hun dak hebben liggen constateren vaak dat zij een enorme lol ontlenen aan het volgen van de stroomopbrengst van hun installaties. De cijfertjes zijn niet alleen leuk om uit te zetten in grafieken, maar leiden er ook toe dat men bewuster met het eigen stroomgebruik omgaat. Hetgeen weer tot gevolg heeft dat de elektriciteitsmeter minder hard vooruit loopt en dat de effecten van het achteruitdraaien van de meter in euros uitgedrukt nog duidelijker worden. Dat illustreert het volgende wel heel duidelijk (afkomstig van  eigenaren van een PV-systeem sinds 2003): “In de volgende jaren ligt ons verbruik duidelijk lager. En dat is misschien de grootste winst sinds we zonnepanelen hebben: we zijn gewoon veel meer gaan letten op sluipverbruikers en overbodig/verspillend elektriciteitsgebruik in huis. Het werd geen obsessie maar een vrolijke sport om “slurpers” op te sporen en te onderzoeken wat wel en niet zinvol is om te doen of te laten…
Resultaat: ca. 28 % minder stroomverbruik binnen één jaar ! We zitten al onder de streefcijfers van het kabinet voor pakweg 2050…”
Mooi verhaal!

Wat is de werkelijke opbrengst van zonnepanelen en windmolens? Kost de productie van deze duurzame alternatieven niet veel meer dan dat ze opbrengen? Voor en tegenstanders zijn er genoeg, objectieve gegevens zijn er (te) weinig. Dat betoogde Jasper van Alten van het Koninklijk Instituut Van Ingenieurs Kivi Niria onlangs in het Financieele Dagblad.

Waar het om gaat is het vaststellen van de energiebalans: hoeveel energie gaat erin – voor productie, plaatsing, onderhoud – en wat wordt gedurende de gehele ‘levensloop’ geproduceerd? Deze balans is dus het verschil tussen de zogenaamde ‘embodied energy’ en de objectief gemeten eigen productie (bijvoorbeeld het vastgestelde kWh) in de tijd tussen plaatsing en afbreken.

We schreven er al eerder over: embodied energy is een vraagstuk waar zowel wetenschap als producenten van windmolens, zonnepanelen, warmtekrachtcentrales en dergelijke zich over buigen. Zo is berekend dat een onshore windmolen van 0,6 MW een terugverdientijd heeft van 8 maanden. De kleinere molens voor ‘thuisgebruik’ zullen waarschijnlijk een ongunstiger balans laten zien. Dat heeft te maken met de geringere opbrengst. Harde onderzoeksgegevens ontbreken echter. Overigens kan iedereen een schatting maken van de te verwachten opbrengst van windmolens met onze Opbrengstmeter Windmolens. In het Rapport Opbrengst Urban Windturbines hebben wij de prestaties van een aantal kleinere windmolens geanalyseerd. Dit rapport is gratis te bestellen.

Bij zonnepanelen ligt het weer anders: kristallijnen silicium cellen bereiken hun energiebalans  in 3 tot 4 jaar. Over het geheel genomen zullen zonnepanelen 7 tot 14 keer zoveel energie opwekken als de energie die erin gestopt is. Overigens neemt deze tijd zienderogen af met het verbeteren van productiemethoden, zoals Wim Sinke van ECN onlangs aangaf op het Joint Solar Panel congres in Utrecht deze week. en ook hier: de te verwachten opbrengst van zonnepanelen is te meten met onze Opbrengstmeter Zonnepanelen. In het Rapport Vergelijking Zonnepanelen hebben wij de kosten en baten van meerdere op de markt aangeboden zonnepanelen met elkaar vergeleken. Dit rapport is gratis te bestellen

Mensen die overwegen een PV-systeem aan te schaffen en zich oriënteren op de markt komen er al snel achter dat zonnepanelen in soorten en maten te koop zijn. De meest opvallende verschillen treden op tussen thin film (flexibele) panelen en de traditionele panelen die door de afdekking met een glasplaat per definitie star zijn. De vraag is natuurlijk: wat is ‘beter’? Een genuanceerd antwoord is op zijn plaats. Er spelen namelijk verschillende factoren mee – prijs, levensduur, noodzakelijke oppervlakte – die er voor zorgen dat wat voor de een beter is, dat niet voor de ander hoeft te gelden.

De hoeveelheid zonne-energie die Nederland per jaar ontvangt, is volgens Senter Novem ongeveer veertig keer zo groot als het totale energiegebruik in Nederland. Door bewolking bestaat de jaarlijkse instraling in Nederland voor vijftig tot zestig procent uit diffuus licht (indirect licht), komend vanuit alle richtingen. De totale zoninstraling in Nederland op een horizontaal vlak bedraagt circa duizend kWh per vierkante meter per jaar.
Dit is van belang om te kunnen weten hoeveel oppervlakte nodig is voor de opwekking  van de benodigde zonne-energie. Als een Nederlands huishouden het volledige stroomverbruik uit zonne-energie wil halen dan is een systeemcapaciteit van ongeveer 3500 kWh per jaar nodig.

De traditionele mono- en polykristallijne silicium zonnepanelen hebben een vermogen dat varieert van ca 120 Wp tot ca 140 Wp per m2. Thin film panelen die bestaan uit zonnecellen van amorf silicium hebben een lagere opbrengst, en wel ca 50 Wp en 70 Wp per m2. Dit verschil in vermogen wordt veroorzaakt door een verschil in rendement.
Het rendement van zonnecellen – gemeten in opbrengst per oppervlakte –  is zeer verschillend. In commerciële productie wordt 6-16% gehaald (in wetenschappelijke omgeving worden uitzonderlijke rendementen tot 41% gehaald). Dit grote verschil is een gevolg van het gebruik van  materialen (kwaliteit en kleurgevoeligheid van zonnecellen), van fabricageprocessen en van de oppervlakte van de cellen en de modules. Belangrijk om op te merken is dat het rendement beslist geen maat is voor de kwaliteit of de betrouwbaarheid van zonnepanelen.

Thin film zonnepanelen zijn goedkoper dan momo- en polykristallijne silicium panelen. Het prijsverschil kan wel oplopen tot 30%. Wat betreft levensduur verschillen de meningen. Over het algemeen wordt van traditionele panelen gezegd dat de levensduur minimaal 25 jaar is (weliswaar met een teruglopende opbrengst naar 80%). Over thin film panelen verschillen de uitspraken van 15 tot 25 jaar.

Uitgaande van gemiddelde rendementen van 12% en 6% betekent dit voor het huishouden dat 3500 kWh per jaar aan zonnestroom wil opwekken een oppervlakte van bijna 30 m2 aan traditionele zonnepanelen of 60 m2 thin film. De investering bedraagt ca € 14.000,- ca €20.000,- waarbij de thin film de goedkopere variant is. Overigens past hier wel de kanttekening dat de totale investering voor beide systemen hoger uitvalt aangezien er in de meeste gevallen nog aanvullende kosten zijn voor bevestigingsmaterialen, kabels, aanleggen van een nieuwe groep en dergelijke. Ook het type omvormer dat men aanschaft beïnvloedt de hoogte van de investering.
Eenzelfde berekening kan gemaakt worden voor de minimale systeemeisen die de SDE-regeling vereist, namelijk een vermogen van 600 Wp. De thin film variant vraagt dan om een dakoppervlakte van 10 m2 en een investering van ca € 2.400,- terwijl de traditionele panelen 5 m2 nodig hebben en een investering vergen van ca €3.300,-. 
Voor de prijs van het systeem is het dus van cruciaal belang welke garanties er voor de levensduur van de zonnecellen c.q. de panelen wordt afgegeven door de fabrikant. Ook is het belangrijk te weten waarop deze garantie gebaseerd is. Want hoe langer de panelen meegaan en een goede opbrengst aan zonnestroom realiseren, hoe groter de ‘winst’ die geboekt kan worden met de aanschaf van het PV-systeem, dat moge duidelijk zijn. Een systeem dat een hogere prijs per Wp kent, maar ook een langere levensduur kan uiteindelijk toch aantrekkelijker zijn. Daar staat tegenover dat als beschikbare dakoppervlakte geen beperkende factor is, het beschikbare budget kleiner is en de wens om op korte termijn zonne-energie op te wekken groot is, dan kan een andere afweging gemaakt worden.

Tot slot: ECN heeft in 2001 een berekening gemaakt van de kosten van zonnestroom door de jaarlijkse lasten te kapitaliseren. Bij een redelijke combinatie van waarden (bedrijfskosten 1 % van de investering per jaar, 850 kWh/kWp per jaar, afschrijvingstermijn 20 jaar en rentepercentage 5%) is een vuistregel dat de elektriciteitskosten per kWh gelijk zijn aan de investeringskosten per Wp gedeeld door 10. Met andere woorden, als de totale kosten van het PV-systeem €5/Wp zijn, dan zijn de kosten van de opgewekte zonne-energie €0,50/kWh. Dit geeft een aardige indicatie van de mogelijke (meer)opbrengsten als het systeem langer meegaat. Daartegenover moet men zich wel realiseren dat als er ook SDE-subsidie verkregen wordt, het sommetje weer anders wordt, ook al omdat de gegarandeerde uitkeertermijn gelimiteerd is tot 15 jaar.

In Belgie spreken ze al van een plaag. Na stookolie- en koperdieven hebben we nu te maken met ‘ecodieven’: zij die uit zijn op het onrechtmatig eigen maken van andermans zonnepanelen. De Belgische krant De Standaard meldt diverse gevallen van gestolen zonnepanelen. De meest in het oog lopende is wel de diefstal van zonnepanelen van een Brussels gemeenteraadslid die midden in het centrum van Brussel woont en zijn paneeltjes op 13 meter hoogte had gemonteerd. Hoe krijg je het als dief voor elkaar om even een paar zonnepanelen van het dak te halen en er ongemerkt vandoor te gaan? Nou, In dit geval stonden er bouwsteigers tegen de woning, maar dan nog. De Brusselse politie liet weten dat het voor hen om een primeur ging: ze hadden nog nooit met een diefstal van zonnepanelen te maken gehad. Maar De Standaard schrijft dat dit soort diefstallen een regelrechte plaag begint te worden.
Voor Nederland is een dergelijke plaag vooralsnog theorie. Toch kan het geen kwaad om even naar de verzekeringspolis te kijken. Natuurlijk zijn er verzekeraars die alweer een nieuwe polis hebben uitgebracht (‘speciaal voor bezitters van zonnepanelen’). Maar wellicht dat uw ‘gewone’ opstalverzekering of een andere verzekering die u inmiddels heeft afgesloten deze diefstal al dekt.

Zonnepanelen vallen onder roerend goed en zijn daarmee over het algemeen automatisch opgenomen in de inboedelverzekering. Maar de hoogte van het verzekerde bedrag moet wellicht aangepast, zeker als er sprake is van een wat groter PV-systeem. Sommige verzekeraars bieden de mogelijkheid een speciale PV-verzekering af te sluiten op het systeem. De voordelen hiervan zijn niet altijd even duidelijk.
Overigens heeft onderzoek uitgewezen dat je met een zonnepaneel op het dak niet meer kans hebt op blikseminslag dan zonder een zonnepaneel. Wel is het zo dat de elektronica (met name de omvormer) gevoelig is. Kortsluiting ten gevolge van blikseminslag kan veel elektrische apparaten vernielen. Dat betekent dus dat als er ergens in de buurt de bliksem inslaat, de kans bestaat dat het zonnepaneel alsook uw televisie beschadigd raakt (zogenaamde inductieschade). De kans op inductieschade is minimaal, maar als het optreedt, is de schade aanzienlijk. Inductieschade valt meestal wel onder de inboedelverzekering en de panelen zijn dus veelal verzekerd. Controleer dit eventueel bij uw verzekeringsmaatschappij.