Hoog Dalem is nu nog een braakliggend poldergebied ten noordoosten van Gorinchem, aan de Merwede. Hier gaat Eneco zestien bronnen slaan van zo’n tweehonderd meter diep. Op die diepte is de temperatuur van grondwater vrij constant, zo rond de twaalf graden Celsius. Samen vormen de zestien bronnen acht bronparen, met steeds één warme en één koude bron voor opslag. De energie-installatie pompt in de winter grondwater uit de warme bron naar een warmtewisselaar in de centrale technische ruimte. Van daaruit gaat de warmte via het distributienet naar de warmtepomp in de woningen. Door middel van compressie wordt de temperatuur van het water in de warmtepomp verhoogd naar ongeveer 45 graden Celsius voor verwarming via de vloer in de woning. De temperatuur wordt naar zestig graden Celsius verhoogd ten behoeve van warm tapwater. De koude die vanuit de woningen wordt opgeslagen in de koude bron is in de zomer te gebruiken om de woningen te koelen. In totaal zullen de woningen in Hoog Dalem 25 tot dertig procent minder CO2 uitstoten dan reguliere woningen met een conventioneel systeem.

Hoog Dalem wordt een volwaardige woonwijk met zo’n 1.400 woningen, waarvan dertig procent huur- en zeventig procent koopwoningen. De ontwikkeling van Hoog Dalem is in handen van een publiek-private samenwerking (pps) waarin de Gemeente Gorinchem, woningbouwcorporatie Poort 6, Heijmans Vastgoed en AM deelnemen. De verwachting is dat aannemer Heijmans de eerste huizen in dit gebied in 2010 oplevert, de laatste in 2016. De nieuwe wijk draagt bij aan de milieuambities van de Gemeente Gorinchem. Ook ontwikkelaar AM geeft hiermee invulling aan zijn doelstellingen op het gebied van duurzaamheid.

“We zijn heel trots op dit project. Op een dergelijk grote schaal is energievoorziening met WKO namelijk nog niet toegepast in Nederland”, zegt Avindre Ramnath, ontwikkelaar bij Eneco. “Met de projectontwikkelaar hebben we gekeken wat financieel het meest gunstig is voor de nieuwe bewoners. Doordat zij de warmtepomp kopen, kunnen de maandlasten omlaag. Eneco blijft zoeken naar innovatieve technieken en manieren om het woonplezier en -comfort voor de klant te optimaliseren.”

Gestart wordt met een pilot. Op basis van de ervaring met deze regeling en ontwikkelingen bij verzekeraars, zal worden bekeken hoe dit risico op termijn het beste kan worden verzekerd.

De regeling zal worden uitgevoerd door SenterNovem, waarbij TNO zal adviseren over het geologisch onderzoek. Aanvragen voor de regeling kunnen worden ingediend vanaf 3 november 2009 tot en met 1 mei 2010. Het garantieplafond bedraagt 35,7 miljoen euro. Dit wordt gedekt door een budget van de ministeries van Economische Zaken en LNV (elk 5 miljoen euro) en premie-inkomsten van indieners van garantie-aanvragen.

De garantie bedraagt maximaal 5.950.000 euro per aanvraag, zodat het risico voor zes aardwarmteprojecten kan worden afgedekt. Om voor de garantieregeling in aanmerking te kunnen komen, is grondig geologisch vooronderzoek een voorwaarde. De kans op een succesvolle boring moet minimaal 90 procent zijn. De premie is 7 procent van het gegarandeerde bedrag. Bij misboring wordt maximaal 85 procent uitgekeerd, zodat het eigen risico van de ondernemer 15 procent is. Bij gedeeltelijke misboring wordt gedeeltelijk uitgekeerd.

De garantieregeling voor het afdekken van risico’s voor aardwarmte maakt onderdeel uit van de Innovatieagenda Energie (programma Kas als Energiebron).

Bron: EZ

Het bestaande flatgebouw De Dillenburgh in de wijk Prinsenhof in Leidschendam is tot casco gesloopt. In de voormalige galerijflat worden 71 appartementen gerealiseerd. Daarnaast komen er in totaal 69 nieuwbouwappartementen. De appartementen zijn bedoeld voor senioren en zijn levensloopbestendig. Dertig appartementen zijn bestemd voor cliënten van een zorgverlener. De eerste vijfendertig woningen worden eind dit jaar opgeleverd. De rest volgt in 2010. Eneco past bij dit project een duurzaam-energiesysteem toe met WKO voor verwarming en comfortkoeling van de woonruimte en warm tapwater.

Voor de WKO voor De Dillenburgh slaat Eneco twee grondwaterbronnen op circa 150 meter diep in de bodem: een om warmte in op te slaan en een voor koudeopslag. Vanuit een centrale ruimte wordt warmte opgewekt met behulp van collectieve warmtepompen. De warmtepomp verhoogt de temperatuur van het grondwater door middel van compressie naar 45 graden Celsius voor ruimteverwarming via de vloeren, en naar zo’n 65 graden Celsius voor warm tapwater. De ‘overtollige’ koude uit de woningen vult de koude bron aan om in de zomer de woningen via de vloer comfortkoeling te leveren. In totaal hebben de woningen van De Dillenburgh een lage energieprestatiecoëfficiënt (EPC) van 0,8. Tot halverwege 2010 verwarmt Eneco de woningen nog op een conventionele manier met HR-combiketels. Zodra de bronnen medio mei 2010 zijn geslagen, verwarmt en koelt Eneco de woningen met duurzaam opgewekte energie.

“Echt grote vinexlocaties zie je steeds minder. Er vindt momenteel een verschuiving plaats naar vooral herstructurering in binnenstedelijke gebieden. Steeds vaker zullen wij dan ook duurzame-energie-installaties toepassen in deze gebieden”, zegt Leonie Schaart, ontwikkelaar energieprojecten bij Eneco. “Dat betekent qua proces een geheel andere werkwijze. Planning is dan nog belangrijker. Het is bijvoorbeeld niet mogelijk om alle materialen voor een WKO-systeem in één keer te leveren en op te slaan op de bouwplaats. Ze moeten geleverd worden op het moment van gebruik. Een dergelijke ‘just in time delivery’ vergt een complexe en strakke planning. Hoewel we laat bij dit project werden betrokken, zijn we er toch in geslaagd om het complete systeem goed werkend en binnen de planning op te leveren. Met deze renovatie en het WKO-systeem waarborgt Vidomes dat de bewoners exclusief, zorgeloos en duurzaam kunnen wonen.”

Bron: Eneco

InnoConstruct heeft het, in nauwe samenwerking met onder andere Eneco, Everkinetiq International, Philips en Siemens, voor elkaar gekregen met hedendaagse technieken een huis te bouwen dat meer energie opwekt dan het verbruikt. Dankzij de meest geavanceerde duurzame materialen en technieken is de woning niet zozeer energiezuinig (nul-woning), als wel een netto-energieproducent. Zo is het huis gebouwd met behulp van Styro Stones (een hoogwaardig, massief en hoogisolerend bouwsysteem) en wordt er gebruik gemaakt van een geheel automatisch gestuurd klimaatsysteem geïntegreerd in de vloerverwarming.

In het Energieplushuis wordt tevens gebruik gemaakt van aardwarmte, wind- en zonne-energie en een innovatieve manier van isoleren. Everkinetiq International leverde een bijdrage aan het huis van Innoconstruct door middel van haar nieuwste windturbine Piqo. De strak vormgegeven micro-windturbine is onderhouds- en geluidsarm en speciaal bedoeld voor eigen energieopwekking. Door het revolutionaire en innovatieve ontwerp en de geïntegreerde systemen haalt de windturbine het hoogste rendement in zijn soort, hoger dan de bij zonne-energie te behalen rendementen. De Piqo zal na de officiële lancering op 6 oktober een belangrijk Nederlands exportproduct worden waarmee Nederland in de sector van duurzame, groene energie internationaal een voorname positie zal innemen.

De bewoners van de Parelhoender in Apeldoorn-Zuid krijgen voor de verwarming en koeling van hun huis en het gebruik van warm tapwater energie geleverd uit het grondwater onder hun huis. Het grondwater is afkomstig van een bodemsaneringsysteem dat het verontreinigde grondwater schoonmaakt.
 
Voor de sanering van het grondwater wordt een constante stroom koud grondwater opgepompt. Een warmtewisselaar en een distributienet leveren het koude water bij de huizen. In de woning wordt het koude water door de warmtepomp gebruikt om koude of warmte te maken, naar gelang de behoefte van de bewoner. De warmtepomp voorziet ook in warm tapwater.

Het grondwater wordt na de uitwisseling van temperatuur in een waterzuiveringssysteem (energie)gezuiverd van opgeloste verontreinigende stoffen. Dit water komt terecht in de beek De Winkewijert, waar het weer een andere functie heeft: de ontwikkeling van de natuur en een aantrekkelijk groen recreatiegebied voor de stad.

De technieken afzonderlijk, voor het halen van energie uit de bodem en het schoonmaken van het grondwater in de bodem, zijn vaker gebruikt. Juist de eenvoudige combinatie van beide technieken is uniek. Wat het project voorts speciaal maakt is dat het is gerealiseerd in combinatie met 36 betaalbare starterswoningen. Dit toont aan dat deze techniek niet alleen financieel haalbaar is bij duurdere of omvangrijkere woningbouwprojecten.

Apeldoorn streeft naar een energieneutrale stad in 2020. Om deze ambitie waar te maken, is het opwekken van energie binnen de eigen gemeentegrenzen nodig. De realisatie van het energie/bodemproject aan de Parelhoender is een prelude voor een lokaal duurzaam energiebedrijf. Met dat bedrijf wil de gemeente Apeldoorn in samenwerking met lokale partijen en inwoners zorgen voor duurzame energie voor de hele stad. Duurzame energie wordt dan opgewekt door onder meer warmte/koudeopslag, windturbines, zonne-energie en biogas uit de rioolwaterzuivering.

Het wijkvernieuwingsproject in de Spoorwijk begon in 2002. In de eerste fase sloot Eneco 274 grondgebonden woningen in de wijk aan op een systeem van WKO met individuele elektrische warmtepompen voor ruimteverwarming. In de laatste fase, die Eneco nu heeft afgerond, zijn nog eens 272 appartementen voorzien van een duurzaam energiesysteem. Voor de hoogbouw bestaat de installatie uit WKO, warmtepompen en een Energydak van 500 m². De WKO en de warmtepompen zorgen voor ruimteverwarming en comfortkoeling van de woningen. Het Energydak wint warmte uit de dakbedekking. Die warmte dient om de aan de bodem onttrokken energie te compenseren en zorgt bovendien voor een hoger rendement van de warmtepomp. De 430 m² aan zonnecollectoren op het dak zorgen voor een belangrijk deel van het warme tapwater. Daarnaast zijn deze appartementen aangesloten op een centraal ketelhuis waarin HR+-ketels staan voor de piekbelasting. Ten opzichte van een volledig gasgestookte installatie levert deze energie-installatie van Eneco voor de 272 woningen een jaarlijkse vermindering van 144 ton CO2-uitstoot op.

Met de vernieuwbouw van de Spoorwijk in Den Haag dragen de woningcorporaties Vestia en Estrade en ontwikkelaar Ceres bij aan de milieuambities van de Gemeente Den Haag. De Hofstad wil in 2030 een CO2-neutrale stad zijn, onder meer door de toepassing van duurzame energievoorzieningen in de bouw. De ambities van de gemeente worden uitgedragen door het Platform Duurzaam Den Haag, waarvan voormalig burgemeester drs. W.J. Deetman ambassadeur is. Eneco is een van de leden van dit platform.

De Spoorwijk in Den Haag werd in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw gebouwd naar het stedenbouwkundige plan van architect H.P. Berlage (1856-1934). De wijk is klassiek van opzet en kent nog steeds de herkenbare volksbuurtsfeer. De Gemeente Den Haag koos samen met ontwikkelaar Ceres en de bewoners voor een grootschalige herstructurering. De 1.300 oorspronkelijke woningen waren te klein geworden en voldeden niet meer aan de eisen van deze tijd. Daarom is ervoor gekozen deze woningen te slopen en er zevenhonderd grotere eenheden voor in de plaats te bouwen, met meer ruimte voor werkgelegenheid en winkels. De openbare ruimte werd aangepakt zonder het bijzondere stratenpatroon van Berlage aan te tasten.

“Een belangrijk doel van de herinrichting van de Haagse Spoorwijk was een behaaglijke, goed werkende energievoorziening voor alle bewoners”, zegt Martijn de Jong, projectleider bij Eneco. “Door het combineren van verschillende innovatieve technieken en deze optimaal op elkaar af te stemmen, kunnen we een zeer duurzaam systeem neerzetten. Juist het goed afstemmen van de diverse technologieën is voor ons en de installateur een echte uitdaging geweest. We zijn blij dat we ook dit project succesvol hebben afgerond.”

In Den Haag wordt steeds meer plannen ontvouwd om aardwarmte voor de verwarming van huizen in te zetten. Vandaag, op de Dag van de Duurzaamheid, wordt de eerste duurzame woningen van het woonproject La Ligne in Den Haag opgeleverd. La Ligne is één van de eerste projecten waarvan de woningen worden aangesloten op een dergelijk duurzaam verwarmingssysteem. De woningen en het tapwater worden verwarmd door diepe aardwarmte. Hierdoor beschikken alle woningen over vloerverwarming en is geen cv-ketel meer in huis aanwezig.

Het principe is eigenlijk heel eenvoudig: aardwarmte komt uit de kern van de aarde. Deze is 2.000 tot 10.000 graden Celsius. Deze warmte stroomt van de kern naar de korst van de aarde. De energievoorraad in de aardkorst is vrijwel onuitputtelijk. Zandsteen is geschikt om het warme water omhoog te pompen, omdat het waterdoorlatend is. Onder Den Haag bevindt zich zo`n laag. Op een diepte van twee kilometer kan warm water met een temperatuur van ongeveer 75 graden Celsius uit de diepe aarde omhoog worden gepompt.

De regeling Duurzame Warmte voor bestaande woningen startte 1 september 2008 en valt onder minister van der Hoeven van Economische Zaken. De subsidie is bedoeld voor consumenten en woningcorporaties die een installatie willen plaatsen in een huis dat voor januari 2008 is opgeleverd. In totaal is er voor zo’n 8,6 miljoen euro subsidie verleend. Aanvragers voor zonneboilers kunnen een subsidie krijgen, varierend tussen de 500 en 1200 euro.

Voor warmtepompen varieert de subsidie tussen de 1000 en 10.000 euro. Voor Mico-WKK installaties kan zo’n 4000 euro subsidie worden gekregen. De hoogte van de subsidies is afhankelijk van de grootte van de installatie en de besparingen die de installatie oplevert.

Het afgelopen jaar kwamen zo’n 120 verschillende types zonneboilers (< dan 6 m2) in aanmerking voor subsidie. Veertig van deze installaties komen met ingang van 1 september hier niet meer voor in aanmerking. Reden is dat de fabrikanten geen systeemtest hebben ingeleverd. Uit deze systeemtest moet blijken hoeveel energie een zonneboiler bespaart bij het verwarmen van kraanwater. Voor grote zonneboilersystemen (> 6 m2) is per 9 augustus j.l. het subsidiebedrag verlaagd naar 125 euro per geproduceerde Gigajoules.

Voor de warmtepompen geldt dat de ongeveer 85 verschillende types warmtepompen die op de tijdelijke subsidielijst staan, vanaf 1 september definitief een subsidie krijgen. Deze apparaten voldoen allen aan de besparingsnormen zoals die door het ministerie van Economische Zaken zijn gesteld. Voor Micro-WKK installaties verandert er niets.

Bron: wwwsenternovem.nl

Minister Cramer van Ruimte en Milieu gaat wet- en regelgeving aanpassen om het grootschalig gebruik van warmte-koude opslag (WKO) te stimuleren. Belangrijkste maatregel is het vereenvoudigen van de vergunningsprocedure. Om de bodemkwaliteit te waarborgen gaat zij daarnaast de aanleg en installatie van WKO wettelijk certificeren.
Het vereenvoudigen van de vergunningprocedure gebeurt volgens het zogenaamde verkeerslichtmodel. Dit model is ontleend aan de door minister Cramer in 2008 ingestelde taskforce WKO.  In grote lijnen behelst dit het gebieden voorzien van een ‘besluitvormingskleur’.
 In groene gebieden zijn geen strijdige belangen voor de aanleg van WKO. In deze gebieden gaan algemene regels gelden en kan de aanvrager slechts met een melding bij bevoegd gezag volstaan. WKO-projecten in deze gebieden kunnen hierdoor sneller worden gerealiseerd.
In oranje gebieden blijft wel een vergunning gelden, maar waar mogelijk met een lichtere procedure. In deze gebieden moet een zorgvuldige afweging worden gemaakt met andere ondergrondse belangen.
In gebieden met een rode kleur is WKO feitelijk ongewenst, maar kan ruimte zijn voor maatwerk.
Door het grootschalig gebruik van WKO wordt het bewaken van de bodemkwaliteit steeds belangrijker. Partijen moeten kunnen vertrouwen op een kwalitatief hoogwaardig systeem dat de bodem niet beschadigd en dat het beloofde rendement levert. Minister Cramer gaat daarom onder meer de installatie en aanleg van WKO certificeren. Momenteel geldt al een vrijwillige certificering, waar steeds meer partijen aan voldoen. Het is de bedoeling dat in de toekomst alleen nog erkende gecertificeerde bedrijven in de markt actief zijn, die met kennis van zaken handelen en betrouwbaar zijn.

Gisteren heeft Minister Cramer de eerste bron geboord van het bijzondere WKO-systeem van project Plantage de Sniep in Diemen. In de gemeente Diemen wordt een duurzame wijk gerealiseerd, die met 1200 woningen het grootste Nederlandse WKO-project in de woningbouw is. Minister Cramer ziet Plantage de Sniep als het goede voorbeeld: “Het gebruik van Warmte Koude Opslag groeit momenteel al met meer dan tien procent per jaar. Als we de groei verdrievoudigen, kunnen we de CO2-uitstoot elk jaar verminderen met wat gelijk staat aan het elektriciteitsgebruik van 600.000 huishoudens. Ik zie warmte-koude opslag als een doorbraak om de uitstoot van CO2 structureel te verlagen. De Sniep laat zien dat dit niet alleen bij kantoren en bedrijfsgebouwen, maar ook bij nieuwe en bestaande woningen heel goed mogelijk is.”

Warmte-koude opslag is een duurzame energiebron waarbij warmte en koude worden opgeslagen in een waterlaag diep in de grond. ’s Zomers wordt warm water opgeslagen, dat in de winter voor verwarming wordt gebruikt. ’s Winters gaat het afgekoelde water in de bodem, dat in de zomer als koeling functioneert.